Dyskusyjne jest picie mleka – niektórzy twierdzą, że szklanka mleka dziennie zapobiega skutecznie osteoporozie, a inni specjaliści przestrzegają, że mleko nieprzetworzone przez bakterie (słodkie) utrudnia wchłanianie wapnia.

Badania przesiewowe wskazują osoby bardziej narażone na osteoporozę – są to kobiety wysokie (+173cm) mające drobną kość, jasną cerę, obciążone genetycznie tendencją do schorzenia. Okazuje się, że wzrost masy ciała po 25 roku życia zmniejsza ryzyko zachorowania na osteoporozę.

Leczenie osteoporozy staje się coraz skuteczniejsze, ponieważ lekarze i naukowcy wiedzą coraz więcej nie tylko na temat przyczyn, ale także na temat leczenia tego schorzenia. Różne są szkoły leczenia choroby – na pewno dieta i aktywność fizyczna pomagają na etapie profilaktyki, ale nie są w stanie zahamować rozwoju osteoporozy, szczególnie, jeśli jej głównym powodem jest menopauza i ustanie pracy jajników, co wiąże się z zatrzymaniem produkcji estrogenów.

Obecnie lekarze nie są już bezradni wobec schorzenia, bowiem istnieją skuteczne leki, oraz wspomagające kuracje suplementy diet.

Bisfosfoniany to preparaty, które skutecznie hamują rozpad tudzież „ucieczkę” tkanki kostnej. Dzięki nim zmniejsza się ryzyko wszelkich złamań, a szczelnie tych najbardziej zagrażających, czyli kości udowej i kręgów. Jedyną wadą tych leków jest słabe wchłanianie się ich z przewodu pokarmowego, muszą być przyjmowane nad czczo, a po ich zażyciu, przez co najmniej 30 minut nie można spożywać żadnych pokarmów, (jeśli tabletki utkną w przełyku powodują dość nieprzyjemne podrażnienie). Bisfosfoniany dostępne są również w formie wlewów dożylnych.

Kalcytonina to z kolei hormon pozyskiwany z łososia – lek stosowany jest w czasie, kiedy dojdzie do złamania, działa również przeciwbólowo, najczęściej podawany jest donosowo.

Istnieje z kolei grupa leków, których podanie ma pozytywne skutki dla kości, bowiem nie tylko działają podobnie jak estrogeny pomagając w ich budowie i odbudowie, ale jednocześnie powodują „odpłynięcie” hormonów (estrogenów) z gruczołów piersiowych i macicy, dając efekt przedwczesnej menopauzy. Groźnym powikłaniem może być zakrzepica żył głębokich.

Wszystkie problemy osteoporozy u kobiet powodowane są niedoborami estrogenów i to właśnie w sposób syntetyczny próbują uzupełnić lekarze – wówczas następuje pobudzenie tkanki kostnej do wzrostu. Takim lekiem jest teryparatyd – syntetyczny hormon, który pobudza wzrost kości, hamuje ucieczkę wapnia (z kości), zaś ranelinian strontu działa podobnie jak wspomniany teryparatyd, ale jeszcze dodatkowo hamuje resorpcję tkanki kostnej – zaczyna się odnawiać.

Profilaktyka osteoporozy musi trwać niemal przez całe życie – masa kostna budowana jest od urodzenia – organizm swój stan maksymalny osiąga w 35 roku życia, a więc to, jaka będzie ta masa, jest zdeterminowane przez dzieciństwo – niegdyś obowiązkowe podawanie dzieciom tranu powodowało naturalne uzupełnianie witaminy D3 potrzebnej do budowy kośćca.
Dzieci, według badań amerykańskiego Institute of Medicine powinny spożywać 800mg wapnia dziennie w wieku 3-8 lat i 1300mg w wieku 9-17 lat – okazuje się, że tylko 1/10 dziewcząt i chłopców spełnia te wymagania – jeszcze gorzej wygląda to u osób starszych, którzy może spożywają więcej wapnia niż młodzież, ale jednocześnie spożywają pokarmy, które nie pozwalają wchłaniać spożytego wapnia (kawa, cola, papierosy, alkohol itp.).

Umiarkowane ćwiczenia wzmacniające kręgosłup oraz mięśnie, najlepiej jest ćwiczyć ze średnim natężeniem, bez długotrwałych obciążeń, aczkolwiek warto robić ćwiczenia oporowe, które przyczyniają się do wzrostu masy kostnej.

Niestety bardzo często wraz z osiągnięciem „wieku seniora” następuje moment, że nie pomaga już profilaktyka, a leczenie farmakologiczne może jedynie spowalniać chorobę i odsuwać w czasie największe zagrożenia z nią związane. Jeśli nie chcemy zachorować na osteoporozę musimy pamiętać, że kość to tkanka, która ciągle się odnawia, głównym białkiem budującym kości jest kolagen – z niego tworzy się coś na wzór miękkiego rusztowania, poza tym w kościach znajduje się fosforan wapnia, dzięki któremu są one twarde i tym samym uodporniają się na różnego rodzaju obciążenia.

Profilaktyka osteoporozy to przede wszystkim dostarczanie do organizmu wapnia – w diecie przeciętnego człowieka jest jego zazwyczaj stanowczo za mało. Wystarczy 150 g białego sera, aby dostarczyć 1000 mg wapnia – dla równoważni można też wypić 4 szklanki mleka. Mleko, nadal jest przedmiotem różnych dyskusji „za i przeciw”. Na pewno osoby nietolerujące (nietrawiące) laktozy nie odniosą żadnych korzyści z picia mleka. Należy jeść różne przetwory mleczne typu jogurt, kefir czy serki o niskiej zawartości tłuszczu. Trzeba też nauczyć się wybierać produkty, które mają więcej wapnia i tak np. 4 płaskie łyżki stołowe parmezanu to 5 razy więcej białka niż pół kubka jakiegokolwiek serka granulowanego.

Jednak nie wszyscy ludzie jedzą nabiał w jakiekolwiek postaci, czyżby byli oni skazani na zachorowanie na osteoporozę? Jest wiele pokarmów, które zawierają wapń – na pewno jest on w orzechach, kapuście, brokułach, a także sardynkach, łososiu i migdałach. Trzeba szukać alternatywnych źródeł wapnia i witaminy D3. Można przyjmować witaminę w kroplach, można też stosować kurację z tranem w roli głównej.

Należy dbać o kości od chwili poczęcia dziecka, a potem przekazać mu pewne nawyki, które ochronią go przed ostrą formą osteoporozy, czyli złamaniami i bólami z powodu zaawansowanych zwyrodnień kości.

U kobiet proces utraty masy kostnej nasila się po 50 roku życia wraz z rozpoczęciem procesu menopauzy. Najczęściej osteoporoza nie daje żadnych objawów, nie boli, nie przeszkadza w czynnościach życiowych i należy do najbardziej podstępnych chorób. Niestety, jest to również choroba masowa i dotyczy aż 18% kobiet w wieku powyżej 50 roku życia. Istnieje jeszcze jeden typ osteoporozy – jest traktowana, jako choroba osób starszych i pojawia się po 70 roku życia zarówno u mężczyzn, jak i kobiet.
Nietypowym objawem dla osteoporozy może być lekki ból stawów – niepokój powinny budzić bóle umiejscawiające się w okolicach bioder w tzw. obręczy biodrowej. Kolejnym objawem choroby – aczkolwiek należy zaznaczyć, że już dość mocno zaawansowanej, jest u kobiet po przebytej menopauzie nieumniejszający się wzrost – to właśnie kręgi (a w zasadzie trzony kręgów) z powodów ubytków kostnych przesuwają się bliżej siebie, co w efekcie powoduje, że kręgosłup staje się krótszy. Niekiedy, ale to także nie jest regułą, mogą pojawiać się bóle w śródpiersiu, bóle krzyża a także ból między łopatkami.

Złamania kości są objawem zaawansowanej osteoporozy – ten typ złamania można poznać po tym, iż zdrowa kość nigdy by się nie złamała np. podczas sprzątania (mycie okien), kąpieli, a pęknięcie nadgarstka nie nastąpiłoby przy mocniejszym podparciu się, albo kość śródstopia podczas schodzenia po schodach.

Czasami badania biochemiczne (krew, mocz) robione z powodów całkiem innych schorzeń ukazują problem z kośćmi (określenie poziomu wapnia w moczu nie powinno być większe niż 2,5 – 6,2 mmol/dobę). Oczywiście, należy wziąć jeszcze pod uwagę badanie zawartości wapnia we krwi – jeśli również wskazywać będzie na „ucieczkę” tego pierwiastka z organizmu oraz wahania poziomu fosforu we krwi, stanowić to będzie bodziec do wykonania szeregu innych badań ukierunkowanych pod kątek rozpoznania osteoporozy i stopnia jej zaawansowania.

Jeśli są jakiekolwiek podejrzenia, że może chodzić o problem z kośćmi to najbardziej istotnym badaniem jest densytometria – to badanie określa gęstość i stan kości do 1%, inne badania (Rtg) pokazują dopiero ubytki powyżej 30%.

Niestety, jak na razie nie ma możliwości samoobserwacji, czy też samobadania kości, które pozwoliłoby na wcześniejsze wykrycie schorzenia. Wszelkie objawy osteoporozy pojawiają się już w czasie zaawansowanej choroby i wówczas zmiany nie są już odwracalne – można tylko próbować zapobiegać dalszemu cofaniu się wapnia z kości. Najbardziej tragiczne jest złamanie szyjki kości udowej – w wieku powyżej 80 lat około 10% tego typu wypadków kończy się tragicznie i chociaż osteoporoza nie jest bezpośrednią przyczyną zgonu, to jest nim często zapalenie płuc atakujące organizm unieruchomiony złamaniem.

Zazwyczaj u chorego, a ściślej początkowo zagrożonego chorobą jest taki moment, określany, jako „próg złamań” – jest to sytuacja, kiedy ubytek masy kostnej jest wyższy niż ubytek masy kostnej przyjętej. Dodatkowo kobiety pozbawione estrogenów też w większości mają przyspieszone ubywanie masy kostnej. Pojawia się jednak pytanie, skoro wszystkie kobiety przechodzą menopauzę, to, dlaczego tylko część z nich (ok.20%) ma problemy z ubytkiem kości? Otóż każdy organizm reaguje inaczej, poza tym wiele osób świadomych zagrożenia odpowiednio się odżywia. Osteoporoza dotyka w szczególności osoby z predyspozycjami genetycznymi – wysoki wzrost, jasna cera, drobna kość i niedowaga to niezależne od genetyki czynniki powodujące większe ryzyko zachorowania. Organizm kobiet z nadwagą produkuje dużo więcej estrogenu w okresie po menopauzie i nie zachodzi u nich tak drastyczny deficyt żeńskich hormonów.

U mężczyzn niedobór androgenów w okresie andropauzy (przekwitania) działa na organizm podobnie jak u kobiet brak estrogenów. O osteoporozie mężczyzn mówi się bardzo niewiele, a dane epidemiologiczne nie pozostawiają złudzeń – 30% młodych mężczyzn, którzy złamali szyjkę kości udowej miało obniżony i to znacznie poziom testosteronu.

W diecie zarówno kobiet, jak i mężczyzn za mało jest witaminy D3 i wapnia – równoczesne uzupełnianie tych składników powoduje stabilizację gęstości kości i dość szybko zmniejsza (o koło 30%) ryzyko złamań. Warto również pamiętać, że im organizm starszy tym większe ma trudności z wchłanianiem witaminy D3.

Wiele chorób i leków z nimi związanych powoduje powstawanie osteoporozy – niewydolność nerek, nadczynność tarczycy, zaburzenia wchłaniania, nietolerancja laktozy, choroby tkanki łącznej, szpiczak, chłoniaki, reumatoidalne zapalenie stawów – to tylko kilka schorzeń, których leczenie wpływa na stan kości. Złe odżywianie, palenie papierosów, picie alkoholu i kawy, a także napojów typu cola oraz bardzo słone pożywienie to wszystko podwyższa zagrożenie osteoporozą. Również długotrwałe unieruchomienie i brak naturalnego obciążenia kości prowadzi do tej choroby.

Zagrożone osteoporozą są nawet młode kobiety, które urodziły dzieci. Czasami sama ciąża jest okresem straty dużej ilości wapnia przez organizm kobiety. Również okres karmienia zwiększa takie ryzyko – dziecko musi być dożywione, a poprzez pokarm matki, zabiera jej wapń.

Wiele młodych ludzi nie zdaje sobie sprawy, że są zagrożeni tym schorzeniem, ponieważ media cały czas powielają błędną informację, że jest to choroba ludzi starych, którzy często są jeszcze obciążeni genetycznie i źle się odżywiają. Jest to tak zwana półprawda – bo i takie osoby są potencjalnymi chorymi, ale osteoporoza może pojawić się w każdym momencie dorosłego życia, a nawet można mieć wrodzoną łamliwość kości.

Bardzo często już u młodych ludzi stwierdza się „dziurawe” kości. Nagle pojawiające się bóle pleców, czy drobne problemy z chodzeniem nie są kojarzone z osteoporozą, szczególnie, gdy skarży się na to młoda osoba. Młode mamy czasami też mają takie problemy i wówczas wszystkiemu winne jest przemęczenie czy dźwiganie dziecka.

Bardzo poważnym sygnałem ostrzegawczym jest powolna utrata wzrostu – powodowana jest ona tym, że trzony kręgów zbliżają się do siebie i stykają bocznymi wyrostkami, nie trzeba dodawać, że powoduje to również przewlekły ból. W skrajnych przypadkach dochodzi do przesunięcia dolnych żeber w stronę bioder i z tego powodu powoli zanika talia – to potrafi sprawiać ból i to nie psychiczny za utraconą sylwetką, ale przewlekły ból fizyczny. Bardzo często dochodzi do złamań kręgosłupa, z których większość nie jest nawet wykrywana – te złamania z powodu osteoporozy nie grożą same w sobie poważnymi konsekwencjami, ale powodują powolne deformacje i zmiany.

Chorzy na osteoporozę często łamią nadgarstki, barki i niestety szyjkę kości udowej. To ostatnie złamanie jest groźne dla życia i dotyczy przede wszystkim kobiet, z których aż 15-25 % umiera z powodu powikłań, a znaczna część skazana jest na kalectwo do końca życia.

Osteoporoza nawet mimo pełnych opisów nie wydaje się czymś szalenie groźnym – przeczą temu statystyki – dla kobiet po 50 roku życia osteoporoza jest trzecią przyczyną ich przedwczesnych zgonów – ta statystyczna informacja chyba dokładnie wyjaśnia powagę sytuacji.

Aktywność ruchowa może być wskazaniem, jako element profilaktyki, ale tu są pewne ograniczenia – zbyt duży wysiłek jak bieg długodystansowy tylko nasili rozwój choroby – jest to kapryśne i trudne schorzenie, które skutecznie uprzykrza choremu życie.
Ważne jest dostarczenie organizmowi dobrego wapnia i witaminy D3 – 15 minut dziennie pobytu na słońcu, tak by promienie operowały na twarzy i rękach wystarczy do wyprodukowania dziennej dawki witaminy. Średnio potrzeba nam około 1500 mg wapnia, aby uniknąć problemów ze słabymi kośćmi.